สายใยแห่งความสิริมงคล: "ประเพณีการขึ้นเปล" ภูมิปัญญาการเลี้ยงลูกฉบับชาวใต้

     

ในดินแดนภาคใต้ของไทย ความเชื่อเรื่องการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิดไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของสุขอนามัยทางกายเท่านั้น แต่ยังผูกพันอย่างลึกซึ้งกับจิตวิญญาณและบรรพบุรุษ “ประเพณีขึ้นเปล” หรือที่ภาษาถิ่นเรียกว่า “การขึ้นเปล็ก” คือหนึ่งในมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงความรักและความห่วงใยที่ส่งผ่านจากรุ่นสู่รุ่น โดยเฉพาะในพื้นที่อำเภอลำทัพ จังหวัดกระบี่ ซึ่งได้รับอิทธิพลสืบทอดมาจากจังหวัดนครศรีธรรมราช [00:50]

ความหมายและความสำคัญ

ประเพณีนี้จัดขึ้นด้วยความเชื่อที่ว่า การให้เด็กนอนเปลและหลับสบายเป็นสิ่งสำคัญที่จะนำความเป็นสิริมงคลมาสู่เด็กแรกเกิด [00:16] เป็นกุศโลบายที่แฝงภูมิปัญญาในการดูแลเด็กให้เจริญเติบโตอย่างมีคุณภาพ ทั้งในด้านร่างกายที่แข็งแรงและจิตใจที่อ่อนโยน [00:43]

 

อุปกรณ์และเครื่องบวงสรวง

หัวใจสำคัญของพิธีคือ "เปล" ซึ่งมักใช้ผ้าขาวม้ามาผูกหัวท้ายอย่างง่ายๆ แต่เปี่ยมด้วยความหมาย [01:44] ภายในเปลจะมีของมงคล เช่น ขันน้ำสะอาด เงินหรือสร้อยทองเพื่อรับขวัญ และรวงข้าวที่สื่อถึงความอุดมสมบูรณ์ [01:26] นอกจากนี้ยังมีเครื่องเซ่นไหว้ที่ประกอบด้วยอาหารคาวหวาน 12 อย่าง เช่น ขนมโค, ไก่ต้ม, ข้าวเหนียวหลบ, และขนมต้มแดงต้มขาว เพื่อใช้ในพิธีกรรม [01:58]

ขั้นตอนพิธีกรรมที่ศักดิ์สิทธิ์

พิธีจะเริ่มโดยผู้อาวุโสหรือผู้รู้ที่เรียกว่า "หมอแม่ถ่าน" [02:18] ทำหน้าที่อัญเชิญบรรพบุรุษ ปู่ย่าตายายที่ล่วงลับมาประสิทธิ์ประสาทพรและรับรู้ถึงสมาชิกใหม่ของครอบครัว [02:26] มีการบริกรรมคาถาที่ผสมผสานระหว่างพุทธและพราหมณ์เป็นภาษาถิ่นใต้ [02:49] เพื่อขอให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ปกปักรักษาเด็กให้ "ใจเย็นเหมือนน้ำ" และมีสุขภาพแข็งแรง [06:55]

เมื่อถึงขั้นตอนสำคัญ พ่อแม่จะอุ้มเด็กส่งมอบให้ผู้ประกอบพิธี โดยมีการวางสิ่งของมีค่าในเปลเพื่อเป็นเคล็ดให้เด็กมีความมั่งคั่งร่ำรวยในอนาคต [05:34] จากนั้นจะนำเด็กวางลงในเปลและเริ่ม "การร้องเรือ" หรือการร้องเพลงกล่อมเด็กด้วยท่วงทำนองที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวใต้จนเด็กหลับไป [08:22]

บทสรุปแห่งภูมิปัญญา

ประเพณีการขึ้นเปลจึงไม่ใช่เพียงแค่การวางเด็กนอนในเปล แต่เป็นพิธีกรรมที่สร้างขวัญและกำลังใจให้กับครอบครัว เป็นการประกาศรับขวัญสมาชิกใหม่เข้าสู่ชุมชนอย่างเป็นทางการ [09:18] และเป็นเครื่องตอกย้ำถึงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชาวกระบี่ที่ยังคงรักษาความงดงามของวิถีชีวิตดั้งเดิมไว้ท่ามกลางโลกที่เปลี่ยนแปลง [09:39]

---

รับชมวิดีโอเพิ่มเติม: ประเพณีการขึ้นเปลเด็ก จังหวัดกระบี่